Artists

Maria Anto

Press release

PL: Wystawa Marii Anto (1936–2007) w lokalu_30 przypada w roku jej dziewięćdziesiątych urodzin. Artystka przyszła na świat w Warszawie w roku 1936, w okresie rozkwitu międzynarodowego surrealizmu. Surrealiści mieli specyficzny stosunek do kobiet – postrzegali je jako muzy, obiekty namiętności, femmes enfants i istoty efemeryczne, zawsze głęboko zależne od mężczyzn. Od samego początku w ruchu tym uczestniczyło jednak wiele znakomitych artystek, między innymi Leonora Carrington, Leonor Fini, Remedios Varo, Toyen, Dorothea Tanning czy Lee Miller. Tworząca w duchu surrealizmu Anto już w wieku trzydziestu lat miała indywidualną wystawę w warszawskiej Galerii Zachęta. Wtedy też powstała Odważna leniwa – pełnopostaciowy autoportret z cyklu inspirowanego snami, będący manifestem wolności i odwagi młodej artystki. Można go również interpretować jako portret środowiska artystek nawiązujący do pogardliwego określenia „odważna i leniwa”, którego często używali mężczyźni-artyści. Odważna leniwa, pierwsza wystawa indywidualna Marii Anto w lokalu_30, to próba przedstawienia Anto jako silnej indywidualności, artystki osobnej, która nie działała jednak w oderwaniu od środowiska. Jej świadomość ukształtowały z jednej strony edukacja w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, a z drugiej – otoczenie domowe. Szczególny wpływ na młodą Marię miała jej matka, Nelly Egiersdorff, jedna z pierwszych studentek Wydziału Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Erudycja i osadzenie w kulturze nie pozwoliły artystce działać w całkowitym oderwaniu od najważniejszych prądów artystycznych i intelektualnych ówczesnego świata. Mogą o tym świadczyć jej relacje z takimi postaciami jak Dino Buzzati, Enrico Baj, Max Ernst, Dorothea Tanning, Erna Rosenstein, Barbara Jonscher czy Karol Tchorek. Potencjał i talent młodej Marii dostrzegł Ryszard Stanisławski, który w 1963 roku zaprosił ją do udziału w VII Biennale São Paulo, gdzie pokazała aż dwanaście obrazów. Na wystawie skupiamy się na wpływie biografii na kształtowanie twórczości, co według Griseldy Pollock stanowi istotny kontekst w badaniu praktyki artystycznej kobiet. Na twórczość Marii Anto z pewnością wpływ miało dzieciństwo spędzone w okupacyjnej Warszawie, śmierć bliskich oraz uratowanie malutkiej Marysi i jej matki Nelly przez partyzantów z pociągu jadącego do Auschwitz. Debiutująca na początku lat 60. XX wieku artystka wcześnie odnosiła sukcesy, również na polu międzynarodowym. Jednocześnie wychowywała czwórkę dzieci, łącząc sprawy domowe z ciągłym malowaniem oraz aktywnością społeczną i artystyczną. Działała w Solidarności Artystów, a w czasie stanu wojennego otworzyła swoją pracownię na niezależny obieg sztuki. Anto była niezwykle towarzyska, stąd w jej twórczości pojawia się wiele portretów przyjaciół i znajomych lub obrazów przedstawiających spotkania – zarówno te ze znajomymi, jak i rodzinne. Artystka uwielbiała prowadzić samochód, dużo podróżowała, również z powodów zawodowych, takich jak plenery twórcze (Plener w Osiekach w 1966, coroczne plenery w Białowieży) oraz współpraca z mediolańską Galerią Cortina w latach 70. Jednak miejscem najbliższym jej sercu i najczęściej uwiecznianym na obrazach była rodzinna Warszawa, a w szczególności Żoliborz, gdzie od czasów przedwojennych znajduje się jej dom rodzinny oraz pracownia. Doświadczenia okresu transformacji lat 90. oraz zmiany pokoleniowe w polu sztuki miały wpływ na jej wycofanie się z głównego obiegu. Najważniejszym powodem była jednak jej kondycja zdrowotna w ostatnich kilkunastu latach życia. Po wylewie i nauce funkcjonowania od nowa, zmagała się z chorobą nowotworową aż do przedwczesnej śmierci w 2007 roku. Odważna leniwa to próba ukazania Marii Anto jako artystki posługującej się indywidualnym językiem, której sztuka wpisywała się jednocześnie w dwudziestowieczne prądy artystyczne. Na wystawie prezentujemy między innymi wybór wczesnych, nigdy niepokazywanych szkiców szkolnych artystki, a także malowane na ubogich materiałach młodzieńcze prace w stylu Neue Wilde. Malarka odnosiła się też chętnie do tradycji portretu rodzinnego, a nawet renesansowego autoportretu. Z dużą swobodą poruszała się w różnych konwencjach, wciąż jednak pozostając przy swoim odrębnym stylu. Osobny rozdział w praktyce artystki stanowią zapisywane przez nią i przenoszone na płótno sny. To one ustanawiają najbliższą relację artystki z surrealizmem. Anto znana była też z tworzenia osobistego bestiarium – z przyjemnością malowała zarówno rzeczywiste zwierzęta, jak i fantastyczne, wymyślone bestie i stwory, oryginalne na tle ówczesnej sztuki polskiej. W 2018 roku Fundacja Miejsce Sztuki ustanowiła Nagrodę Sztuki im. Marii Anto i Elsy von Freytag-Loringhoven. Nagroda jest przyznawana co roku 15 grudnia w dniu urodzin Marii Anto i śmierci Elsy von Freytag. Jej celem jest promocja twórczości kobiet, w szczególności artystek zaangażowanych społecznie, a także docenienie osób wspierających obecność i widoczność kobiet w polu sztuki. Kuratorka: Agnieszka Rayzacher Współpraca: Olga Madler ENG: Maria Anto, Courageous Sluggard The exhibition of Maria Anto (1936–2007) at lokal_30 takes place in the year of her 90th birthday. The artist was born in Warsaw in 1936, at a time when international Surrealism was flourishing. Surrealists had a specific attitude towards women – they saw them as muses, objects of passion, femmes enfants, and ephemeral beings, always deeply dependent on men. However, many outstanding women artists were involved in the movement, including Leonora Carrington, Leonor Fini, Remedios Varo, Toyen, Dorothea Tanning, and Lee Miller. Working in the spirit of Surrealism, Anto had a solo exhibition at Warsaw's Zachęta Gallery at the age of thirty. It was also then that she created Courageous Sluggard – a full-body self-portrait from a series inspired by dreams, which became a manifesto of freedom and courage for the young artist. It can also be interpreted as a portrait of the community of women artists, referring to the derogatory phrase "courageous and sluggish", which was often used by male artists. Courageous Sluggard, Maria Anto's first solo exhibition at lokal_30, is an attempt to present Anto as a strong individual and an artist who followed her own path while nevertheless remaining connected to her artistic milieu. Her awareness was shaped, on the one hand, by her education at the Academy of Fine Arts in Warsaw and, on the other, by her home environment. Her mother, Nelly Egiersdorff, one of the first women to study at the Faculty of Philosophy at the University of Warsaw, had a particularly strong influence on the young Maria. Anto's erudition and deep grounding in culture prevented her from working in complete isolation from the major artistic and intellectual currents of her time. This is reflected in her close relationships with figures such as Dino Buzzati, Enrico Baj, Max Ernst, Dorothea Tanning, Erna Rosenstein, Barbara Jonscher, and Karol Tchorek. The potential and talent of the young Maria were recognised by Ryszard Stanisławski, who in 1963 invited her to participate in the 7th São Paulo Biennial, where she presented twelve paintings. The exhibition focuses on the influence of biography on the development of artistic practice, which, according to Griselda Pollock, constitutes an important context for the study of women's art. Maria Anto's work was undoubtedly influenced by her childhood in occupied Warsaw, deaths of her loved ones, and the rescue by partisans of little Marysia and her mother, Nelly, from a train bound for Auschwitz. Making her debut in the early 1960s, the artist achieved success at an early age, both nationally and abroad. At the same time, she was raising four children and combining domestic responsibilities with constant painting and social activity. She was active in Solidarność Artystów (Artists' Solidarity), and during martial law she opened her studio to the independent art circuit. Anto was a very social person; she made many portraits of her friends and depictions of gatherings, both social and familial. She loved driving and travelled extensively, including for professional reasons, such as her participation in artists' plein-air sessions – beginning with the Osieki plein-air in 1966 and continuing with annual trips to Białowieża – as well as her collaboration with Milan's gallery Cortina in the 1970s. Nevertheless, the place closest to her heart and most frequently depicted in her paintings was her native Warsaw, particularly Żoliborz, where her family home and studio had been located since before the war. Her experiences of the social and political transformation of the 1990s, as well as generational changes within the art world, had an impact on her withdrawal from the mainstream. The most important reason, however, was her declining health during the final years of her life. After suffering a stroke and learning to function anew, she battled cancer until her premature death in 2007. Courageous Sluggard attempts to present Maria Anto as an artist who developed an individual visual language while at the same time engaging with the artistic currents of the twentieth century. The exhibition includes, among other works, a selection of Anto's early school sketches, shown publicly for the first time, as well as small-scale youthful works in the style of the Neue Wilde, painted on inexpensive materials. The painter also frequently drew on the tradition of the family portrait. She moved freely between different conventions while consistently maintaining her distinctive style. Another distinct strand of her practice consists of dreams that she recorded and subsequently transferred onto canvas. These works establish Anto's closest relationship with Surrealism. The artist was also known for creating a personal bestiary: she enjoyed painting both real animals and fantastic, imagined beasts and creatures, which were highly original within the context of Polish art of the time. In 2018, the Miejsce Sztuki Foundation established the Maria Anto and Elsa von Freytag-Loringhoven Art Award. The award is presented annually on 15 December, Maria Anto's birthday and the anniversary of Elsa von Freytag-Loringhoven's death. Its aim is to promote the work of women artists, particularly those engaged in socially committed practices, as well as to recognise individuals who support the presence and visibility of women in the field of art. Curator: Agnieszka Rayzacher Collaboration: Olga Madler